TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ KHÔNG CÓ LỖI

Gần đây, chuyện hậu trường của một số chương trình giải trí truyền hình đã kéo giới truyền thông vào cuộc. Những ồn ào dư luận ấy được lý giải dưới nhiều góc độ, trong đó có cả chuyện kinh doanh, thị trường. Đôi nơi, đôi chỗ trong các cuộc bàn luận trên truyền thông ấy, có ý kiến đổ tội cho “truyền hình thực tế”. Vậy, truyền hình thực tế là gì và liệu “nó” có phải là tội đồ trong các scandal làm tốn giấy mực dân báo chí thời gian qua?

 

Đôi điều về một khái niệm

Truyền hình thực tế (reality television) không phải là một thể loại truyền hình mà là một phương thức làm truyền hình mới, có nhiều điểm khác với cách làm truyền thống vốn nặng về dàn dựng, sắp xếp và có sự can thiệp sâu của nhóm thực hiện, kể cả khi đó là chương trình được truyền trực tiếp.

Truyền hình thực tế ra đời với “triết lý” là cố gắng chống sự giả tạo, làm thế nào để ống kính có thể ghi được những tình huống, hoàn cảnh và sự kiện thật, ít sắp đặt trước. Ít sắp đặt chứ không phải không sắp đặt, tất nhiên tùy thể loại được sản xuất. Ví dụ, phóng viên theo chân một nhóm cảnh sát vào ổ tội phạm để săn bắt cướp, nếu đoạn clip ghi hình có những chỗ phản cảm, trước khi phát sóng, nhà sản xuất cũng sẽ cắt bỏ.

Điều nhiều người hay nhầm lẫn lâu nay là đồng nhất các chương trình giải trí theo phương thức mới này với “truyền hình thực tế”. Nhưng trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phương thức truyền hình thực tế được áp dụng cho rất nhiều thể loại như tin tức, phóng sự, tọa đàm, trò chơi, phim tài liệu… Một trong các dạng truyền hình thực tế có tính giải trí được nhiều đài trên thế giới khai thác và hiện rất phổ biến là hình thức Quay lén (Hidden cameras) hoặc Chơi khăm (Hoaxes). Nhà sản xuất tạo ra một tình huống để ghi lại phản ứng bất ngờ của nhiều người khi gặp tình huống đó nhằm tạo ra tiếng cười. Tất nhiên, những clip ghi lại đều được sự đồng ý sau đó của nhân vật bị ghi hình mới được phép phát sóng.

Nhân vật chính trong các chương trình thực tế rất phong phú: có thể là những người bình thường, chọn ngẫu nhiên hoặc những khán giả tự giác tham gia, hoặc những những nhân vật nổi tiếng được lựa chọn theo những tiêu chí riêng của từng chương trình. Đó có thể là những cá nhân được lựa chọn tham gia vào một cuộc thi tài năng, kiến thức, hay vận động, hoặc chỉ là vô tình rơi vào những tình huống chơi khăm trớ trêu.

Công nghệ sản xuất tạo cho khán giả cảm giác các nhân vật của chương trình đang sống thật trong tình huống, không hề ý thức rằng mình bị ghi hình, và câu chuyện, diễn biến của chương trình, tác phẩm thường có những điểm bất ngờ thú vị.

 

Trong sân chơi toàn cầu hóa

Hiện cũng chưa ai khẳng đinh truyền hình thực tế ra đời từ lúc nào bởi sự phát triển của phương thức mới này là một quá trình, quá trình ấy có sự tự hoàn thiện. Nhưng các nhà nghiên cứu đều thống nhất nhau rằng ý tưởng làm truyền hình thực tế bắt đầu từ nước Mỹ và được gợi ý từ… phát thanh vào thập niên 1940.

Từ những năm 1990 đến nay, truyền hình thực tế đã trở thành một hiện tượng trên toàn thế giới với sự bùng nổ với hàng loạt chương trình lớn như Survivor (Người sống sót), American Idol (Thần tượng Mỹ), Top Model (Siêu mẫu), Dancing with the stars (Khiêu vũ với sao), The Apprentice (Người học việc), Fear factor (Yếu tố sợ hãi), Big brother (Đại ca)…

Big Brother là chương trình truyền hình trong đó nhân vật tự nguyện tham gia là những người cặp nam – nữ sống chung trong một căn nhà trong suốt 10 tuần trong những điều kiện thiếu thốn. Mọi sinh hoạt “từ A đến Z” trong suốt 24/24h của các nhân vật đều được ghi hình và chọn để phát cho khán giả xem. Khán giả bình chọn cho các cặp và hàng tuần sẽ có những cặp thí sinh bị loại vì ít phiếu. Đôi thắng cuộc sẽ được giải thưởng rất cao.

Ở châu Á, Hãng truyền hình Nippon (Nhật) cũng đã thành công với một show về trẻ em với tên gọi Hajimete no Otsukai (được biết đến ở Việt Nam với phiên bản Con đã lớn khôn). Chương trình kể về kinh nghiệm đầu đời của một đứa trẻ khi không có ba mẹ bên cạnh. Những ứng xử hết sức ngây thơ hồn nhiên của các diễn viên nhí có sức thu hút người xem rất cao bởi ai cũng đã từng là trẻ con. Hay chương trình Family Outing (Hàn Quốc) với sự góp mặt của hàng loạt ngôi sao nổi tiếng như Hyori Lee, Kang Dae Sung (Big Bang), Yoo Jae Suk, Kim Soo Ro, Kim Joong Kook… Nội dung chương trình là chuyến đi dã ngoại về vùng quê của một “gia đình”, họ đến nhà một nông dân và ngủ lại, làm việc chăm chỉ như một nông dân thực thụ, từ gặt lúa, cho gia súc ăn, kéo lưới bắt cá, thu hoạch trái cây, cho đến cả lợp mái nhà… Hoặc You are the one là chương trình truyền hình thực tế của Đài Truyền hình Giang Tô (Trung Quốc) phát sóng vào 2010 dành cho 24 cặp nam nữ độc thân tìm hiểu và chọn đối tượng thích hợp cho mình.

Cùng với quá trình xã hội hóa và nỗ lực tìm tòi của ngành truyền hình Việt Nam, truyền hình thực tế đã có mặt ở Việt Nam hơn 7 năm qua. Đầu năm 2005, VTV3 có Khởi nghiệp cũng thu hút nhiều bạn trẻ. Cũng trong năm này, Vượt lên chính mình, Ngôi nhà mơ ước của HTV được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Nhưng có thể nói, Phụ nữ thế kỷ 21 (phát sóng 2006) mới thật sự là chương trình có “chất” truyền hình thực tế đầu tiên ở Việt Nam. Bấy giờ, chương trình này tạo được sự chú ý bởi tính tươi mới, chân thật và thẳng thắn. Lần đầu tiên trên sóng  truyền hình Việt, các nhân vật trong một cuộc thi được thoải mái bộc lộ quan điểm và cá tính…

Sau những bước tìm tòi các format truyền hình thực tế thuần Việt chưa được thành công, các chương trình chuyển nhượng bản quyền từ nước ngoài liên tục đổ bộ vào các kênh lớn ở Việt Nam như Vui là chính (Just for laughs), Vietnam Next Top Model, Vietnam’s Got Talent, Bước nhảy hoàn vũ (Dancing with the stars), Cặp đôi hoàn hảo (Just the two of us), Vietnam Idol, Hành trình kết nối những trái tim (Love ride) v.v…

 

Nguyên nhân của nguyên nhân

Phóng sự thực tế, phim tài liệu thực tế, talkshow thực tế ở Việt Nam cũng đã ra đời nhưng chưa có những chương trình, tác phẩm gặt hái thành công lớn. Đa phần khán giả biết đến truyền hình thực tế qua các chương trình giải trí được chuyển nhượng bản quyền từ nước ngoài.

Công bằng mà nói, cũng có nhiều những chương trình thuần Việt ít nhiều khai thác phương thức truyền hình thực tế rất thành công, đặc biệt ở khía cạnh nhân văn, nhân đạo: Như chưa hề có cuộc chia ly, Ngôi nhà hạnh phúc, Lục lạc vàng, Vượt lên chính mình, Khởi nghiệp, Sinh ra từ làng, Cầu Vồng v.v…

Nhưng đó không phải là sự thành công về doanh thu.

Nếu quan sát kỹ có thể thấy những nhãn hiệu quảng cáo có sự phân cấp rõ rệt trong các giữa các chương trình có bản quyền nước ngoài (thường một thương hiệu nổi tiếng tài trợ toàn bộ) và những chương trình “made in Vietnam”. Cả những chiến dịch truyền thông cho các chương trình cũng có sự phân cấp như thế.

Những chương trình truyền hình thực tế vừa gây tiếng vang vừa có được sự tài trợ lớn, thu hút nguồn quảng cáo cao đều là các thương hiệu truyền hình được chuyển nhượng bản quyền từ nước ngoài.

Idol là thương hiệu giải trí truyền hình thành công vào hàng bậc nhất trên thế giới với hơn 40 phiên bản ở các quốc gia. Mỗi năm, có hàng trăm ngàn người trên thế giới tham gia Idol để được thể hiện bản thân, để trở thành “thần tượng”. Về bản chất, đây chỉ là cuộc thi hát đơn ca trên truyền hình nhưng format chương trình tạo được sự cộng hưởng cao từ khán giả không chỉ từ chuyện âm nhạc. Có thí sinh chỉ hát vài câu. Hát không có dàn nhạc đệm. Nhưng cái “độc” của chương trình xuất phát từ phần thể hiện của thí sinh, phần tương tác giữa ban giám khảo và chuyện hậu trường của thí sinh. Những chi tiết “ngoài âm nhạc” này có khi góp phần quan trọng trong lá phiếu bình chọn (qua SMS) của khán giả đối với nhiều thí sinh. Giữa lúc khán giả đã bội thực những cuộc thi nặng chất hàn lâm, vốn chỉ là sân chơi cho những người đã ít nhiều được đào tạo thanh nhạc, Idol như làn gió mới đánh trúng tâm lý số đông: vừa thích thể hiện mình, vừa ngại thể hiện mình trên truyền thông.

Nhưng không chỉ có thế, các chương trình giải trí theo phương thức truyền hình thực tế mua bản quyền nước ngoài có chi phí sản xuất khá cao nên cần phải thu hồi vốn. Các nhà sản xuất ở Việt Nam cũng không quên khai thác kinh nghiệm sản xuất từ nhiều nước trên thế giới: chương trình càng tạo nhiều scandal với những ý kiến trái chiều trong dư luận, càng tăng rating người xem, càng tăng quảng cáo.

Vietnam Idol những năm qua có khá nhiều sự cố ồn ào: chuyện hiểu lầm giữa Siu Black và thí sinh Sơn Lâm, thông tin Uyên Linh nói xấu bạn thi, Đăng Khoa tung băng ghi âm “chửi thề” của Đức Anh… Bước nhảy hoàn vũ mùa thứ nhất có chuyện Ngô Thanh Vân dọa bỏ thi ngay trước đêm chung kết, mùa thứ hai có sự cố Thu Minh đạo ý tưởng trong đêm thi điệu samba. Vietnam’s Got Talent có sự cố đình đám liên quan đến Quỳnh Anh, thí sinh tuyên bố hát được 6 thứ tiếng và bà Nguyễn Thị Ngọ, mẹ của thí sinh này, qua một đoạn chương trình “ngoài lòng kịch bản” mà nhà sản xuất không cắt bỏ để tăng tính “thực tế” cho chương trình và qua những lá đơn kiện cáo được báo chí khai thác. Vietnam’s Next Top Model 2011 cũng ồn ào trên các trang mạng chuyện ban tổ chức cố tình sắp xếp sự đấu đá đố kỵ giữa các thí sinh trong chương trình. Hoặc gần đây, sự cố lộ clip có giọng nói của Phương Uyên, nguyên giám đốc âm nhạc của Giọng hát Việt (The Voice) để tố cáo sự sắp đặt, can thiệp của nhà tổ chức vào kết quả cuộc thi cũng là ví dụ tương tự.

Do nhu cầu thu hút sự quan tâm của khán giả mục tiêu, do đặc điểm của truyền hình thực tế, do thỏa thuận đã ký giữa các nhân vật và nhà tổ chức, những người sản xuất có quyền khai thác hình ảnh và chọn lựa những tình huống “thực tế” đặc biệt để phát sóng, khai thác những chuyện bên lề, thậm chí “khai thác” cả giới truyền thông để tạo sự quan tâm của dư luận. Và, nhà sản xuất cũng lường trước “hiệu ứng” của tình huống ấy sau khi phát sóng.

Lâu nay, chuyện lạm dụng scandal để thu hút công chúng không phải chỉ có ở các chương trình giải trí theo phương thức truyền hình thực tế và đây cũng không phải là chuyện mới mẻ gì.

 

Trên làn ranh nhân văn mong manh

Một scandal truyền hình thực tế lâu nay thường gắn liền với các hoạt động truyền thông trên nhiều phương tiện khác để khai thác những tranh cãi, xung đột ồn ào xung quanh các nhân vật (giám khảo, thí sinh, người nhà thí sinh, nhà sản xuất). Và nhờ đó, chương trình càng có sức thu hút, tăng rating khán giả. Thực tiễn sản xuất chương trình truyền hình giải trí trên thế giới cho thấy, những nhà tổ chức giỏi nghề không khó để có thể tạo ra các chiêu nhằm gây cảm giác khó chịu hay bất bình cho một bộ phận công chúng.

Nhiều người vì muốn được nổi tiếng, muốn được thể hiện mình thông qua vài phút xuất hiện trên màn ảnh nhỏ mà đã vô tình tự hạ thấp giá trị của bản thân hoặc trở nên cực kỳ lố bịch trong chương trình. Nhiều người vì quá bức xúc, tức giận (hoặc bị tức giận) có thể phát biểu rất “sốc” và quên mất hoặc không biết mình đang bị ghi hình ở hậu trường sân khấu. Nhiều nhân vật có hoàn cảnh éo le đã không hề biết mình được khai thác nhằm “lấy nước mắt khán giả”

Việc sử dụng hình ảnh của thí sinh, giám khảo trong chương trình là “quyền” của nhà sản xuất nhưng những sự chọn lựa chất “thực tế” như thế cũng cần được cân nhắc trên cơ sở đạo đức làm nghề, trên khía cạnh nhân văn của một chương trình giải trí.

Tất nhiên, sự cân nhắc “nên hay không nên” như thế không dễ dàng. Và chuyện dư luận có những ý kiến trái chiều cũng là điều dễ hiểu. Mặt khác, với một chương trình đang thu hút, “con dao hai lưỡi” của scandal có thể làm tổn hại đến uy tín nhà sản xuất nếu nó gây sốc, thất vọng, mất niềm tin khi công chúng đột nhiên phát hiện ra mình bị lừa dối, phát hiện ra những chuyện thiếu minh bạch. Theo ThS. Cù Thị Thanh Huyền, giảng viên Trường Cao đẳng PTTH 2, sự sắp đặt trong truyền hình thực tế cần có tiêu chí. “Tiêu chí ấy với tôi là tính nhân văn. Nhân văn trong từng sự chọn lựa chi tiết, từng cú máy, từng khung hình, cỡ cảnh; nhân văn trong kết cấu chương trình, trong mức độ nhận xét, trong sự chăm sóc và cảnh báo đối với thí sinh tham gia dự thi”, bà Huyền nhấn mạnh.

 

Đường đến chuyên nghiệp

Truyền hình thực tế vào Việt Nam còn mới mẻ và phải có thời gian để “nhập gia tùy tục”. Cũng như hiện nay, người Việt Nam chưa chấp nhận nổi hình ảnh đôi tình nhân hôn nhau nơi công cộng xuất phát từ quan niệm, từ văn hóa phương Đông, nhiều chương trình truyền hình thực tế có thể thích hợp với nước ngoài nhưng lại không thích hợp, thậm chí gây phản cảm đối với khán giả Việt Nam. “Vui là chính” là một ví dụ.

Thường cái mới bao giờ cũng không dễ chấp nhận cho nên một bộ phận khán giả phản ứng những gì mà họ cho là trái với quan niệm, phong tục tập quán lâu đời cũng là chuyện dễ hiểu. Ví dụ: Hình thức “tự thể hiện bản thân” của thí sinh hoặc cách phản ứng tự nhiên của Ban Giám khảo đối với nhiều khán giả hiện nay trong Vietnam Idol đôi lúc vẫn là chuyện thiếu “tế nhị”.

Nhưng, nói như thế, không có nghĩa là chúng ta phủ nhận một phương thức làm truyền hình mới trong quá trình hội nhập của truyền hình Việt. Truyền hình thực tế là môt xu thế, một lựa chọn bởi đó là sản phẩm của văn minh nhân loại.

Cần có cái nhìn đúng về một phương thức sản xuất nói chung, không nên dựa vào một vài hình thức, thể loại chương trình để “vơ đũa cả nắm” khi lên án.

Quá trình chuyên nghiệp hóa truyền hình ở Việt Nam những năm qua chứng minh năng lực tự hoàn thiện của đội ngũ làm truyền hình trong nước. Chúng ta tin rồi đây, sẽ có những chương trình truyền hình thực tế “made in Vietnam” có thể chuyển nhượng bản quyền cho nước ngoài, sẽ có nhiều nhà sản xuất biết Việt hóa triết lý “truyền hình thực tế” trong các chương trình mới để góp phần vào nhu cầu thông tin, giáo dục, giải trí của lớp khán giả mới vốn có nhiều quyền chủ động khi tham gia truyền thông, có nhiều kênh để “phát biểu” với nhà sản xuất, nhà đài.

NHÂN DỊP “PHÊ VÀ TỰ PHÊ”

Đối thoại giữa hai vợ chồng

 

TRƯỚC NGÀY KIỂM ĐIỂM:

- Phê và tự phê đợt này hổng biết có làm quyết liệt không…

- Đó là sinh hoạt bình thường mà!

- Anh nghĩ mình có sai phạm không?

- Làm sao mà tránh được!

- Nói thật đi, anh có tham nhũng không?

- Lấy đâu ra thứ đó?

- Anh tự thấy mình có lòng tự trọng không?

- Tất nhiên rồi!

- Người ta đồn anh cố giữ cái ghế vì muốn làm bệ đỡ cho con cái làm ăn, thăng chức…

- Làm gì có. Em cũng nghĩ vậy à?

- Anh vẫn trung thành với lý tưởng phục vụ nhân dân?

- Không gì có thể xoay chuyển anh được!

- Nếu tập thể chỉ ra khuyết điểm của anh, anh sẽ từ chức hay để người ta buộc thôi chức?

- Anh chả sợ chuyện đó!

- Blog, mạng xã hội sẽ lên tiếng về sai phạm của anh!

- Ai mà tin được. Anh chả quan tâm!

- Rồi đây quần chúng có thể tin được anh không?

SAU NGÀY KIỂM ĐIỂM, chịu khó đọc từ dưới lên

Ảnh mượn trên net, chỉ có tính chất trang trí

THƯ GỬI THỦ TƯỚNG

Kính gửi ngài David Cameron, Thủ tướng Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland!

Hôm đầu tuần, báo chí và mạng xã hội có phát đoạn video clip hình ảnh ngài đi cổ vũ cho hai vận động viên Tom Daley và Pete Waterfield thi môn nhảy cầu ở Trung tâm Bơi lội Olympic 2012, London. Là Thủ tướng mà ngài còn dành thời gian đi động viên các tuyển thủ quốc gia của mình như thế thật đáng quý.

Nhưng có điều ngài sơ suất quá, đó là việc ngài chọn phương tiện công cộng để đi. Hổng hiểu sao đã làm đến thủ tướng mà ngài vô tâm thế. Thời gian của ngài, sự an nguy của ngài là tài sản của nhân dân toàn Vương quốc, chọn đi tàu điện ngầm như thế quả là ngài thiếu trách nhiệm rồi. Quan chức nhỏ nhỏ ở xứ tui đi chùa, đi nhậu, đi đám giỗ, đi đám cưới… cũng dùng xe công có tài xế riêng để gìn giữ tính mạng và sức khỏe chứ!

Vẫn biết nước Anh của ngài nằm trong nhóm G20 văn minh, phát triển nên đi tàu điện ngầm cũng hổng khổ như chúng tôi đi xe buýt, xe đò hay xe gắn máy nhưng hiện nay London đang trong mùa Olympic 2012, có quá nhiều khách lạ, ngài lại không cho vệ sĩ đi cùng, rồi còn vui vẻ tán chuyện với các hành khách nữa thì mất cảnh giác quá. Các thế lực thù địch nhiều lắm, nhất là trong những ngày diễn ra sự kiện thể thao lớn nhất hành tinh này, ai biết chúng trà trộn trong hàng ngũ nhân dân thế nào?

Trên tàu điện ngầm, ngài đã tỏ ra hết sức tùy tiện khi trả lời phỏng vấn bọn báo chí, thậm chí còn để các hành khách hiếu kỳ quay phim bằng i-Phone. Sơ suất quá, sơ suất quá. Ngài cần phát biểu gì với báo chí thì cứ nói đám thư ký nó viết ra, Nội các cho ý kiến, thông qua Công đảng coi lại tí cho chắc ăn rồi mình phát. Nói vo như thế dễ hớ lắm.

Còn nhiều thứ nữa nhưng nếu có dịp góp ý trực tiếp với ngài thì tui sẽ nói thêm. 

Lời thật có chút mất lòng, mong ngài nên rút kinh nghiệm.

http://www.telegraph.co.uk/news/politics/david-cameron/9438657/London-2012-David-Cameron-rides-Tube-to-Olympic-Park.html

SỰ CẢN TRỞ NGỌT NGÀO

Lâu nay, câu chuyện quyền hành nghề hợp pháp của nhà báo thường được nói đến khi có những vụ việc cản trở nhà báo tác nghiệp bằng hình thức hành hung.

Trong nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm, và trên các trang báo, khi bàn về chủ đề này, nhiều người thường đề cập lại các vụ cản trở, hành hung nhà báo thời gian qua và đề xuất, kêu gọi phải bảo vệ nhà báo, phải xem tác nghiệp báo chí là thi hành công vụ, phải có đường dây nóng cho nhà báo thông tin kịp thời cho cơ quan chức năng khi bị cản trở, hành hung.

Nhưng, thực tế, câu chuyện cản trở nhà báo tác nghiệp phổ biến lâu nay lại xuất hiện… ngọt ngào hơn nhiều, đa dạng và phức tạp hơn nhiều.

Tất nhiên, hành hung nhà báo là hình thức cản trở quá dễ nhìn thấy và cũng dễ quy trách nhiệm, nhưng sự im lặng đáng sợ, chuyện cố tình không cung cấp thông tin cho báo chí mới thật sự là cản trở lớn, một sự ngăn cản êm ái không dễ gì buộc tội.

Và đây không phải là điều gì mới cả, giới báo chí đã nói đến nhiều. Có điều lâu nay, chưa ai đặt ra vấn đề làm thế nào có biện pháp chế tài để hạn chế kiểu ngăn chặn này.

“Sự việc vẫn đang trong vòng điều tra. Khi nào có kết luận chính thức, chúng tôi sẽ cung cấp ngay cho các nhà báo” – Đó là câu nói khá quen thuộc mà cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thường dùng để trả lời báo chí trước các vụ việc được dư luận quan tâm. Trong đa số trường hợp, nhà báo hiểu rằng đó là lời từ chối hợp pháp.

Trong hoạt động tác nghiệp lâu nay, nhà báo có khi không được cung cấp thông tin vì những lý do… không dám cãi: Đã có nơi nhân danh “vùng cấm”, nhân danh “thông tin mật”, nhân danh lợi ích quốc gia, an ninh quốc gia, hoặc an toàn quản lý để không cung cấp thông tin cho báo chí.

Tất nhiên, đặc điểm của thông tin báo chí là công khai, và vì công khai nên thông tin báo chí tạo ra dư luận xã hội, tạo nên sức mạnh. Nhà báo cũng nhân danh lợi ích cộng đồng để hành nghề. Nhà quản lý cũng nhân danh nhiều yêu cầu quản lý để nỗ lực cung cấp và cố tình không cung cấp thông tin cho báo chí. Mâu thuẫn này ở đâu cũng có, thời nào cũng có, nền báo chí nào cũng có. Tốt khoe, xấu che. Không ai dại gì khoe cái xấu của mình. Và vì thế cho nên mới có Quy chế người phát ngôn. Và vì thế cho nên mới cần xây dựng Luật tiếp cận thông tin.

Quy chế người phát ngôn thì có lâu rồi nhưng nhà báo bị cản trở tiếp cận thông tin thì vẫn còn đó. Nhiều người đã nói về “ngưỡng”.Thông tin thế nào là “mật”, là không được công khai cần có những cái “ngưỡng” định tính, định lượng; cần có cái “ngưỡng” của nghiệp vụ và đạo đức làm báo.

Khi các doanh nghiệp, tổ chức, cơ quan đề ra nội quy, quy chế nội bộ của mình gây cản trở tác nghiệp của nhà báo thì sẽ bị xử lý như thế nào? Việc từ chối trách nhiệm trả lời báo chí với những lý do không chính đáng sẽ bị chế tài ra sao? Làm thế nào để xử lý những người có trách nhiệm “im lặng đáng sợ”, không chịu trả lời báo chí trong phạm vi trách nhiệm của mình? Làm thế nào để có thể cân đong đo đếm hành vi cản trở nhà báo ngọt ngào, êm ái kiểu này?

Chúng ta mong muốn báo chí làm tốt phản biện xã hội, phải có cơ chế cho nhà báo tiếp cận thông tin. Nếu còn có quá nhiều “vùng cấm”trong thông tin, vai trò phản biện xã hội của báo chí vẫn còn bị lu mờ.

Năng lực phản biện xã hội của báo chí là thước đo chất lượng của một nền báo chí, một cơ quan báo chí. Từ góc độ hành nghề, nhà báo cần phải rèn luyện tính chuyên nghiệp và đạo đức. Từ góc độ quản lý, báo chí cần có cơ chế tốt hơn để nhà báo được bảo đảm hơn nữa quyền hành nghề hợp pháp. Hay nói cụ thể, phải có cơ chế để nhà báo được tiếp cận thông tin đúng luật.

BÍ MẬT QUỐC GIA

Vừa có thêm một em bé có khả năng đặc biệt được phát hiện. Nhưng, khác với trường hợp bé gái ở phường 2, quận Tân Bình, TP.HCM được báo chí thông tin rầm rộ đầu tháng 5.2012 vừa qua, em bé này chỉ có khả năng gây… rách túi áo, túi quần của người khác chứ không gây cháy vật dụng.

Điều đáng nói là năng lực làm rách túi của em bé chỉ tác động đến một số đối tượng nhất định. Một Hội đồng khoa học được thành lập và qua thực nghiệm, nghiên cứu trên 300 trường hợp em bé này gây rách túi, các nhà khoa học nhận thấy các vụ rách ấy chỉ xảy ra đối với những người nằm trong hệ thống công quyền, người nào càng có khả năng nhũng nhiễu, tiêu cực thì hiện tượng bị rách túi càng nhạy…

Dấu hiệu của năng lực này đang được các nhà khoa học dè dặt công bố bước đầu là khả năng phát hiện người tham nhũng nhưng vì đây là thông tin khá nhạy cảm nên Hội đồng vẫn chưa được phép tiếp xúc với giới truyền thông và chỉ dè dặt nói rằng Hội đồng vẫn đang trong thời gian nghiên cứu, sẽ đưa ra kết luận trong thời gian sớm nhất có thể. Một thành viên Hội đồng giấu tên còn cho biết thêm, năng lực gây rách túi của em còn khá dư thừa và nếu vận dụng khả năng này vào mục đích chống tham nhũng, em bé ấy có thể thay thế nhiều ban bệ phòng chống hiện nay.

Trong một diễn biến khác, Wikileak gần đây tiết lộ một văn bản mới nhất có nội dung cho thấy, túi áo túi quần của 90% các vị thành viên Hội đồng khoa học đang nghiên cứu về vụ này bỗng dưng bị rách đồng loạt, rách te tua sau khi một dự thảo kết luận chuẩn bị được đưa ra. Các nhà phân tích cho rằng sự cố trên có thể là lý do khiến Hội đồng khoa học sẽ tiếp tục nghiên cứu về em bé này, chưa vội vàng kết luận hoặc có khả năng thay đổi kết luận cũ.

Một nguồn tin chưa kiểm chứng cho hay, những nhà báo theo dõi vụ việc này và chuẩn bị viết tin, bài về sự kiện ấy cũng bỗng nhiên rách túi trước mặt các đồng nghiệp tại tòa soạn và họ đều xin lại bản thảo đã viết.

Trao đổi với chúng tôi, người cha của cháu bé (xin được giấu tên) nói rằng: “Con anh sẽ là một tài sản quý của quốc gia. Thế nhưng những diễn biến gần đây làm gia đình hết sức lo ngại về tình trạng sức khỏe và thậm chí tính mạng của cháu”.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về em bé gây rách túi này.

NỨT

- Lóng này có nhiều vụ tự tử khó hiểu quá!

- Chắc ông muốn nói đến vụ 3 học sinh lớp 7 ở Đắc Nông “chết cùng nhau” hôm 17.3?

- Một cặp sinh viên ở Hải Phòng rủ nhau tự tử trong nhà nghỉ cũng vừa mới đây thôi. Đời đang đẹp thế, yêu nhau được cả hai bên gia đình ủng hộ mà vẫn rủ nhau chết, không biết vì sao!

- Đúng là khó hiểu thiệt. Người nghèo bệnh tật buồn chán mà tự tử như cái ông ở Lộc Ninh, Bình Phước đã đành, em của một đại gia (vừa tổ chức đám cưới rình rang cho con) cũng tự tử nữa!

- Ông cứ ngẫm đi, ai tìm đến cái chết mà chẳng có lý do riêng của họ chỉ có điều những người chung quanh có nhận biết được không mà thôi!

- Thời buổi giá cả leo thang, nhiều người phải lo miếng cơm manh áo trước, thời gian dành cho nhau hổng có bao nhiêu, làm sao mà nhận ra được những rạn nứt, đổ vỡ trong lòng nhau. Để đến khi chuyện đau lòng xảy ra mới ngồi tìm nguyên nhân thì muộn rồi.

- Ông nói nghe như nhà thơ ấy. Nhưng mà khối chuyện rạn nứt rồi mà người ta có lo đâu ông ơi.

- Ủa ông nói rạn nứt là vụ gì vậy?

- Trời đất! Hơn tuần này báo chí xôn xao vụ cái đập thủy điện ở Quảng Nam đó. Nước xì ra rào rào mà, công nhân thì đắp vá thủ công, các vị có trách nhiệm cũng mất mấy ngày họp bàn, tranh luận và tuyên bố. Giờ mới bắt đầu lo vá, hổng biết có vá cái nứ này xong trước mùa mưa không!

- Chết chết, nguy hiểm quá!

- Mấy ổng trấn an rồi. Cái đập thủy điện đó vẫn an toàn. Tất nhiên nếu không lo vá mấy chỗ đang rò rỉ thì sẽ có nguy cơ mất an toàn!

- Cái vết rạn nứt ấy mà bể ra là không phải chết vài người như mấy vụ tự tử đâu ông nhé!

………………………………………………….

Bình luận của Phan Đình Dũng: Có chi mô, vết nứt và nước chảy trong “biên độ cho phép”. Khi nào nó bục ra, vỡ đập thì mới trong “biên độ không cho phép”. Mà, chẳng biết nước trong cái đập này…có làm đơn xin phép khi nó bể ra không nhỉ? Khổ cho thứ dân ở dưới cái đập, trong đó có nhiều bà con của tui. Chỉ biết cầu Trời, Phật…

KẾ HOẠCH NGỰA

Ảnh

Lên mạng tìm thông tin thấy nói một con ngựa hiện nay ở Việt Nam chừng 30 triệu, rẻ hơn xe ô tô rất nhiều. Ngựa chắc chắn không tự cháy và chả đòi uống xăng như xe. Thức ăn cho ngựa thì nhiều như… cỏ nên chuyện tăng giá cũng khó xảy ra. Ngựa không có bánh, kiếng chiếu hậu hay gạt nước nên không lo bị trộm vặt. Lông ngựa chả ai tin là đem lại may mắn như lông đuôi voi nên hổng sợ ai bứt. Chưa hết, ngựa chạy được đường tắt, băng đồng, lội suối được chứ ô tô thì chắc là không. Đi ngựa không sợ bị kẹt xe, không thải khói độc, không cần đội mũ bảo hiểm và không sợ bị phạt khi nếu lỡ đi ngược chiều.

Phân và nước đái ngựa thải ra – tuy hôi và có phiền hà một tí – nhưng cũng có ích cho nhà nông. Vụ này cũng có thể giải quyết bằng cách treo cái giỏ tre phía sau đít ngựa, giống như cụ Nguyễn Công Trứ ngày xưa cưỡi con bò cái còn gắn thêm cái…. mo cau đó!

Nói chung, đi ngựa rất lợi, rất môi trường, mà tốc độ cũng không tệ. Đó là chưa kể, cưỡi ngựa đi tác nghiệp giữa phố hiện nay sẽ không đụng hàng.

Ý tưởng ngựa ra đời trong mấy ngày gần đây, khi đọc báo, nghe một ông quan chức thừa nhận rằng nước mình giờ có 37 triệu phương tiện giao thông và con số này còn tiếp tục gia tăng, nên cần phải hạn chế. Mà cách hạn chế tốt nhất là thu phí bảo trì đường bộ và thu phí hạn chế phương tiện cá nhân, phí “vào trung tâm thành phố”. Ổng còn nói thêm, lẽ ra thu cách đây 10 năm thì tình trạng ùn tắc đã không như bây giờ. Rồi đây cũng sẽ cấm hẳn xe máy trong thành phố!

Người đầu tiên mình thông báo ý tưởng ấy là bà xã:

- Em ơi, mình nên mua ngựa đi làm giữa thời buổi xăng tăng giá và phí sắp thu thêm các loại!

- Anh không bỏ cái tật cà rỡn, cưỡi ngựa thì làm sao chở em đi shopping?

Con gái cũng nhào vô phản ứng:

- Mẹ nói đúng đó. Con mà nghe tới ngựa là run. Thôi nhà mình cứ đi xe đạp điện cho nó lành!

- Điện cũng đang rục rịch tăng giá đó! – Tôi phủ đầu.

Khi thấy vợ con vẫn chưa bị thuyết phục, tôi tung chiêu:

- Thực tình anh có thích đi ngựa đâu. Cỡ anh mà cưỡi ngựa thì chắc không có cô nào để ý. Lúc đó, thì em sẽ rảnh rỗi vì chẳng còn phải ghen tuông nữa nghe. Ngồi xe ô tô có máy lạnh ai không muốn nhưng thời buổi này thì mình phải thay đổi thôi em ơi!

Vợ có vẻ xiêu lòng:

- Nhưng nhà mình ở phố thì lấy đất đâu mà làm chuồng ngựa?

- Thì mình ngăn bớt nhà lại để dành cho ngựa. Chịu khổ tí đi để có những cái thoải mái hơn. Chẳng hạn, lỡ có bị cảnh sát giao thông ngoắc vô thì mình cứ đổ lỗi cho ngựa là xong! Biết đâu, phát kiến của anh được nhiều người bắt chước, mình sẽ được báo chí tới phỏng vấn, tha hồ mà nổi tiếng nhé!

- Thôi thì anh tính sao tùy anh, nhưng để em hỏi ý kiến má cái đã.

Nhất vợ nhì Trời, thuyết phục được vợ là thành công hơn 80%. Tôi đem tin vui này kể cho thằng bạn thân, nó bán tín bán nghi:

- Ông đi ngựa, nhà nhà đi ngựa thì sẽ có phí ngựa thôi, đừng có mơ thoát phí nhé!

- Nhưng lúc đó tôi sẽ chứng minh cho các cơ quan chức năng thấy nhờ phát kiến của tôi,  xã hội sẽ có thêm nhiều công ăn việc làm cho người dân như: Dịch vụ giữ ngựa; Dịch vụ tắm hay rửa xe ngựa; Dịch vụ chải lông, làm đẹp cho ngựa; Dịch vụ đóng móng, chải răng cho ngựa; Dịch vụ làm yên ngựa; Dịch vụ thức ăn cho ngựa; Dịch vụ thuê ngựa; Dịch vụ taxi ngựa; Dịch vụ số đẹp cho ngựa; Dịch vụ tiêu thụ phân ngựa… Sao lại thu phí?

- Sao ông không nhắc tới Dịch vụ nấu cao ngựa? Con ngựa ông cột ngoài cổng các cơ quan để đến liên hệ công tác chắc gì không bị bọn nấu cao nó bắt? Mà nói thiệt nghe, tớ không thích ngựa vì đi cái món đó chỉ “cưỡi ngựa xem hoa” thôi chứ không hái được hoa. Nói thiệt, cưỡi ngựa khó mời bồ nhí đi chơi vì có thể bị nghi ngờ mưu đồ “quất ngựa truy phong”…

Thằng bạn cứ bàn ra như vậy làm tôi hơi cụt hứng, hổng thèm nói chuyện với nó nữa. Kế hoạch ngựa của tôi bây giờ chỉ còn có ý kiến quyết định của má tôi, vì trong nhà bà là chủ hộ.

Sau bữa cơm tối hôm đó, tôi thưa chuyện, rõ ràng, rành rọt. Má tôi thủng thẳng:

- Má nghe vợ mày nói hết rồi. Nhưng má không ủng hộ!

- Sao vậy má?

- Bây đi ngựa thì lợi đủ thứ nhưng mà sẽ chết danh!

- Là sao má?

- Mai mốt người ta gọi bây là cái “ông đi ngựa”, cái “bà đi ngựa”, mà mấy cái “nick name” đó dễ đọc trại ra lắm. Mà má thì không muốn tụi bây bị hiểu lầm. Giờ chat chit, tin nhắn người ta toàn dùng chữ không có dấu cho nó nhanh, phiền lắm con. Gia đình mình không có truyền thống ngựa nghe con!

(từ một status trên facebook và những comment của bạn bè)

Ảnh: Xe ngựa ở thành Vienna

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 72 other followers