NÓI LEO VỀ CHUYỆN TRÒ ĐÁNH GIÁ THẦY

Lâu nay, tôi cũng được mời tham gia khá nhiều lớp đào tạo – bồi dưỡng báo chí, từ các lớp cho sinh viên chính quy, tại chức ở đại học đến các khóa đào tạo ngắn hạn cho người làm báo ở các cơ quan báo chí do các trung tâm đào tạo thuộc VTV, VOV, Hội Nhà báo Việt Nam hay trong khuôn khổ các dự án của Bộ TTTT tổ chức. Ở từng khóa học, tôi rất coi trọng công việc chuẩn bị và luôn xác định khá kỹ mục tiêu đào tạo – bồi dưỡng dù phải dạy theo một đề cương nhà trường, nhà tổ chức vạch sẵn. Thường trong buổi lên lớp đầu tiên, tôi cố gắng lắng nghe những mong đợi, hiểu biết của từng học viên về khóa học ấy để điều chỉnh, xử lý lại những mục tiêu mình đã vạch ra (Thao tác này tôi cũng học được từ những người thầy Thụy Điển).Việc lắng nghe người học là thao tác thường xuyên trong quá trình giảng dạy. Thường tôi lồng ghép việc thu nhận các ý kiến phản hồi này trong những trò chơi có ý nghĩa rèn luyện kỹ năng báo chí. Chẳng hạn, sau mỗi buổi học/ngày học, tôi tổ chức trò chơi rèn luyện khả năng khái quát, khả năng diễn đạt, nói trước máy ghi hình bằng yêu cầu: Nếu phải đề nghị bổ sung thêm nội dung trao đổi chỉ với 1 câu về buổi học/ngày học này, bạn sẽ nói… 

Có một lần, tôi tham gia khóa đào tạo giảng viên báo chí, đối tượng học viên được hiểu là những nhà báo có tay nghề vững, mục tiêu của khóa học là cung cấp những kỹ năng sư phạm cần thiết, đặc biệt là kỹ năng xây dựng chương trình một khóa đào tạo – bồi dưỡng nghiệp vụ phù hợp với tình hình thực tế tại cơ sở mình sẽ đào tạo và các nhóm kỹ năng xử lý tình huống sư phạm trong giảng dạy cho người làm báo.

Trong khóa học này, tôi cũng tổ chức nhiều trò chơi đầu giờ có ý nghĩa nghiệp vụ, dẫn dắt vào bài học. Sau khi tổ chức cho học viên những hình thức trò chơi ấy, tôi có giải thích cho họ thêm, đó là những “thủ thuật sư phạm” giúp làm nóng không khí lớp vào đầu buổi học, giúp giảng viên “đọc” được tâm trạng, suy nghĩ, thái độ của người học trong quá trình lên lớp.

Tôi còn nhớ một trong số những bài tập đó cũng là bài tập lấy ý kiến phản hồi như ví dụ trên vào đầu giờ chiều: Nếu phải đánh giá – chỉ với 1 từ - về buổi học sáng nay, bạn sẽ nói…  Lớp đào tạo giảng viên ấy có 15 học viên, nên tôi nhớ rất rõ ý kiến của từng người (9 từ): Tốt, mới, tuyệt vời, thú vị, hay, được, bổ ích, hấp dẫn, hữu dụng… (người phát biểu sau tránh nói lặp lại từ người khác đã nói).

Nhưng, cuối khóa học, trong phiếu khảo sát của Ban Tổ chức lớp học, bên cạnh hầu hết các ý kiến đánh giá cao khóa học, có 1 học viên đã viết vào phiếu nhận xét rằng tôi dạy khó hiểu, toàn những điều “trìu tượng” (học viên này viết sai chính tả như thế). Xin được nói ngay, khi được Ban Tổ chức lớp học cho đọc các phiếu đánh giá – trong đó có ý kiến này, lúc đầu tôi hơi sốc. Nhưng rồi tôi cũng trấn tĩnh ngay để nghĩ xem vì sao mình thất bại. Cho đến bây giờ, tự trong thâm tâm, tôi vẫn thầm cám ơn học viên ấy.

Có điều, từ thắc mắc vì sao có một học viên thay đổi suy nghĩ trong việc đánh giá cuối khóa, tôi đọc lại bản photo phiếu đánh giá này và phát hiện ra người đó là một học viên nữ trong lớp. Cô này là một phóng viên – MC cũng thành đạt của một cơ quan báo chí TW. Tôi làm giảng viên nhưng đến từ tỉnh lẻ. Trong khóa đào tạo ngắn 5 ngày, cô này đã nghỉ học hết 2 ngày để đi du lịch Đà Lạt với gia đình, còn 1 ngày thực hành theo nhóm thì cô không tham gia. Và trong lúc đánh giá bài tập cuối khóa, tôi có phê bình cô này về chuyện chưa hòa đồng và tôn trọng những ý kiến khác biệt trong kỹ năng làm việc tập thể.

Có lẽ từ những lý do trên, cô học viên này đã có những nhận xét như thế chăng?

Tôi không chắc nhưng có một điều tôi nhận ra, việc đánh giá giảng viên, đánh giá nội dung một khóa học của học viên phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm đánh giá.

Lại nói về khóa đào tạo giảng viên nêu trên. Do xuất phát từ suy nghĩ rằng những người học đã là những người giỏi nghề, mục tiêu của khóa học là cung cấp kỹ năng sư phạm, nhưng, trong khóa học, tôi đã phát hiện ra có rất nhiều kiến thức lý luận chung, các học viên giỏi nghề này chưa nắm chắc, hoặc có nhiều khái niệm phổ biến trong nghề, họ chưa được hiểu thống nhất nên tôi đã dành một số thời gian để củng cố lý luận. Có thể, cô học viên nói trên đã không “đọc” được ý tưởng của tôi, hoặc có thể, cô học viên ấy hiểu sai mục đích của khóa học: đây không phải là khóa “học nghề” mà là khóa “học dạy nghề”, nên những kỹ năng thực dụng thì thích, còn những kiến thức nền thì cảm thấy khô, trừu tượng.

Về phía mình, tôi tự rút ra nhiều bài học sau vụ này. Nhân gần đây báo Tuổi Trẻ có những bài báo bàn về việc sinh viên đánh giá giảng viên, kể lại câu chuyện trên, tôi muốn chia sẻ điều này: Tôi rất ủng hộ việc học viên tích cực tham gia vào quá trình giảng dạy – học tập trong từng khóa học cụ thể bằng những phản hồi tích cực, dân chủ. Tôi cũng cho rằng (và thường nói với học viên của mình), trong rất nhiều trường hợp, đi giảng dạy cũng là đi học. Và thực tế là tôi học được rất nhiều điều từ những học viên tôi đã tham gia đứng lớp. Có điều, muốn học viên thực sự tham gia đóng góp vào thành công của khóa học và đánh giá đúng nội dung học để hoàn thiện và điều chỉnh, bản thân người dẫn dắt lớp học cũng thực sự là người cho đi và tạo điều kiện tối đa cho học viên có cơ hội đóng góp tốt nhất, công bằng nhất bằng cách hiểu được mục tiêu chung.

Và, còn một điều nữa, xin đừng lạm dụng những đóng góp của học viên để bêu riếu đồng nghiệp, một chuyện cũng đã xảy ra ở nhiều nơi.

CỔ TÍCH (đúng 50 chữ)

Cây khế ngoài sân vẫn còn lủng lẳng một số quả vàng và những quả không thể vàng vì chờ đợi. Chỉ có bọn chim sẻ sáng nào cũng tụ tập chí choé cãi vã nhau. Không thấy đâu bóng dáng phượng hoàng. Túi đã may sẵn, đúng ba gang.

NGOẠI LỆ

- Thằng nhỏ nhà ông có năng khiếu quản lý, tôi thấy nó phụ vợ ông quản lý cái sạp báo khá tốt, sao không cho nó học kinh tế, thương mại để mai mốt sướng cái thân mà lại cho học nghề báo?

+ Thì nó phụ mẹ bán báo, đọc báo riết nên mê nghề này. Mà ông tưởng làm doanh nhân, làm giám đốc dễ à?

- Hôm qua đọc báo thấy có ông giám đốc một Tổng công ty nhà nước lãnh lương chính thức một tháng gần 80 triệu, tức là gần 1 tỉ đồng/năm đó. Lương này còn cao hơn lương Chủ tịch Nước đó ông!

+ Nhưng cái Tổng công ty đó làm ăn không có lãi ông ơi. Kiểm toán người ta nói là nếu đem số vốn họ quản lý trên 40.700 tỉ đồng gửi ngân hàng tính theo lãi suất thấp nhất còn lời hơn là để cho họ kinh doanh với một bộ máy cồng kềnh!.

- Thì làm ăn có khi lời khi lỗ chứ.

+ Lỗ là Nhà nước bị lỗ, còn Tổng giám đốc thì vẫn có lương cao mà.

- Cái này chắc là ngoại lệ. Không tin thì ông đi mà hỏi ngành tài chính xem, vì lãnh đạo cái Tổng công ty ông nói toàn những người đã và đang làm chính sách tài chính cho quốc gia kia mà!

- Thằng nhỏ nhà ông có năng khiếu quản lý, tôi thấy nó phụ vợ ông quản lý cái sạp báo khá tốt, sao không cho nó học kinh tế, thương mại để mai mốt sướng cái thân mà lại cho học nghề báo?

+ Thì nó phụ mẹ bán báo, đọc báo riết nên mê nghề này. Mà ông tưởng làm doanh nhân, làm giám đốc dễ à?

- Hôm qua đọc báo thấy có ông giám đốc một Tổng công ty nhà nước lãnh lương chính thức một tháng gần 80 triệu, tức là gần 1 tỉ đồng/năm đó. Lương này còn cao hơn lương Chủ tịch Nước đó ông!

+ Nhưng cái Tổng công ty đó làm ăn không có lãi ông ơi. Kiểm toán người ta nói là nếu đem số vốn họ quản lý trên 40.700 tỉ đồng gửi ngân hàng tính theo lãi suất thấp nhất còn lời hơn là để cho họ kinh doanh với một bộ máy cồng kềnh!

- Thì làm ăn có khi lời khi lỗ chứ.

+ Lỗ là Nhà nước bị lỗ, còn Tổng giám đốc thì vẫn có lương cao mà.

- Cái này chắc là ngoại lệ. Không tin thì ông đi mà hỏi ngành tài chính xem, vì lãnh đạo cái Tổng công ty ông nói toàn những người đã và đang làm chính sách tài chính cho quốc gia kia mà!

CHUYỆN TÍT

Hôm nay báo Người Lao động có cái tít (title) trên trang 15 khá gợi “Áo trắng và cuộc chia ly màu đỏ”.  

Phần lời dẫn (lead) đã giải thích rõ hơn cho cái tít ấy: “Chín đội bóng tham dự ở hai bảng đấu của môn bóng đá nam tại SEA Games lần này sử dụng từ 2 đến 3 bộ trang phục khác nhau, riêng U23 VN chỉ mặc độc một màu trắng ở 4 trận vòng bảng”. 

Cái tít này tạo được hình ảnh và nhạc điệu nhờ cụm từ “cuộc chia ly màu đỏ” vốn là tên một bài thơ nổi tiếng của Nguyễn Mỹ. Cụm từ “Áo trắng” (tên một tạp chí dành cho tuổi teen) hiện cũng trở thành một cách hoán dụ, một danh từ quen thuộc. Trắng và đỏ góp phần điểm tô sắc màu cho tựa một bài báo thuần túy thông tấn. Nhưng, chỗ độc đáo của tít này không phải do nội dung hay cấu trúc nó khác thường mà vì dạng tít như thế ít xuất hiện trên một trang báo thể thao nên người đọc bất ngờ. Nó hút người đọc ngay từ cú liếc mắt đầu tiên. 

Gần đây, thấy trên các tờ báo, cũng có nhiều cái tít chơi chữ như thế, bạn nào siêng thì comment phân tích nhé: 

+ Vàng mặt với giá vàng 

+ Vụ Nông trường Sông Hậu sẽ kết thúc có hậu? 

+ “Cò” đậu sân Gò Đậu  

+ Nở trường, nở lớp, không nở nhà vệ sinh 

+ Sốt giá vàng, ai hốt bạc? 

 

Chợt nghĩ nhảm, trận bóng đá nam chiều nay ở Lào trong khuôn khổ SEAGAMES 25 giữa Việt Nam và Thái Lan, nếu người Thái thất bại, cứ theo phong cách chơi chữ như trên, có báo nào giật cái tít thế này không nhỉ? 

+ Thái Lan ngã ngựa, Việt Nam ngả bò

BIÊN HÒA CŨNG CÓ…

Thành phố Biên Hòa có một cái ngã năm tọa lạc ngay trung tâm. Giữa ngã năm có cái vòng xoay. Chỗ này gọi là bùng binh Biên Hùng.

Cách nay hơn 10 năm, người ta xây giữa bùng binh cái này (xem hình 1 – ảnh lấy trên wikimapia). Dân địa phương không biết định danh thế nào vì nó chẳng là tượng đài cũng chả phải bia kỷ niệm. Cái công trình ấy có người giải thích là biểu trưng của hình ảnh công nghiệp hóa, mô phỏng proton, hạt nhân gì đó. Có ông cán bộ to nói trong một cuộc họp là thấy nó giống cái lẩu lươn. Có kẻ miệng ăn mắm ăn muối thế nào lại nói toạc ra là thấy cái đó giống con… tinh trùng. Mấy bác xe ôm cứ thế bắt chước: Anh đi đâu? Cho tới chỗ ngã Năm! À, chỗ con tinh trùng phỏng?

Gần đây, không hiểu thế nào thành phố Biên Hòa đập công trình này cho xây lại. Cái “con tinh trùng” ấy bị bỏ đi để biến thành một cột đồng hồ bốn mặt (xem hình dưới). Mặt đồng hồ giờ đây có những 4 doanh nghiệp tài trợ xây cái công trình nghe đâu hơn tỉ bạc này. Không biết đồng hồ 4 mặt này có giúp cho người dân Biên Hòa đi làm đúng giờ hơn xưa không, nhưng nghe trong dân gian đã có câu vè đầy tự hào:

Biên Hòa cũng có đồng hồ,

Cũng truyền hình cáp, ô tô đầy đường!

Hy vọng rồi đây 4 mặt của đồng hồ này sẽ chạy theo một sự chỉ đạo thống nhất

FAX

 

Anh bạn A làm nghề sản xuất gốm mỹ nghệ xuất khẩu. Từ khi internet có mặt ở Việt Nam hơn 10 năm trước, A đã hăng hái ứng dụng việc giới thiệu sản phẩm mình lên mạng thông tin toàn cầu cho đối tác có cơ hội ngắm nghía săm soi để quyết định đặt hàng.

Từ những tấm hình dạng tập tin *.jpg ban đầu cho đến sau này là những đoạn video clip, các sản phẩm mới của A được giới thiệu nhanh đến các đối tác khá tiện lợi.

Nhưng mọi chuyện không đơn giản như vậy, khách hàng vẫn phải tốn công bay qua Việt Nam để tận mắt cầm, sờ mẫu sản phẩm cụ thể trước khi quyết định đặt bút ký hợp đồng vì bản thân hình ảnh động của video hay hình ảnh độ phân giải cao của picture trên mạng vẫn không giúp trả lời nhiều câu hỏi chi tiết của khách hàng.

Mới đây, trong một bữa họp lớp bạn bè phổ thông cũ nhân 20.11, A đặt câu hỏi với B, một người bạn ngày xưa học giỏi Toán nhất lớp giờ đang làm công nghệ thông tin:

- Này ông B, sao người ta không chế ra một cái máy fax có thể đưa hình ảnh 3D đi xa được?

- Người ta đã làm rồi đấy, có điều còn chưa hoàn hảo nên chưa ứng dụng đại trà, B trả lời ngay.

- Thế cơ à? Họ làm thế nào?

- Đại khái ông hình dung nguyên lý thế này: Người ta cho máy chụp cắt lát cái vật thể cần “fax” đi. Sau đó chuyển toàn bộ dữ liệu này đến nơi nhận. Tại nơi nhận, có một thiết bị tái tạo hình khối màu sắc của nó bằng một bản copy bằng… sáp, giống y chang bản gốc! Trong tương lai người ta có thể tiến xa hơn, chất liệu của hình khối được “fax” tới không phải bằng sáp nữa mà có thể bằng những chất liệu giống với nguyên bản. Và tất nhiên, giá thành phải hợp lý nữa để phổ biến đại trà…

Cả nhóm há hốc nghe. Tớ nói chen vào để mua vui:

- Tôi có ý tưởng này ông B mà nghiên cứu được có khi đạt Nobel ngay đấy.

- Ý tưởng gì?

- Sao không chế ra cái máy fax… người đi xa. Ví dụ giờ tôi muốn ra Hà Nội thăm một cô bồ nhí, thay vì mua vé máy bay, đi tàu tốn kém, mất thời gian, chỉ cần vào cái máy fax đó bấm một phát là đầu kia sẽ cho ra một Phan Văn Tú được clone do tôi điều khiển từ trong này? Hoặc sao không chế ra một loại truyền hình không chỉ truyền hình ảnh động đi mà còn truyền cả người thật đi. Ví dụ trên màn ảnh có các cô ca sĩ xinh đẹp đang hát, tôi bấm một phát là các cô có thể bước ra từ màn ảnh để nói chuyện với mình…

- Ý tưởng của bác nghe có vẻ điên rồ nhưng tôi tin khoa học làm được, B ngập ngừng trả lời.  Có điều là cái này nó dính tới phạm trù đạo đức nên khoa học đang còn nghiên cứu. Bởi vì cứ nói như bác Tú thì cái máy fax đó, hoặc truyền hình kiểu đó sẽ nhân bản con người kiểu cừu Dolly rất nguy hiểm. Phải nghiên cứu loại máy fax nào biến con người thành những dạng vật chất đặc biệt nào đó có thể truyền qua mạng internet, qua cáp quang, viba, vệ tinh… sau đó tại tạo hắn ta lại thì may ra thế giới này không loạn! Mà nếu tôi chế được cái máy như thế, bác có dám là người đầu tiên xung phong làm thí nghiệm không?

- Thôi B ơi, đừng nghiên cứu cái đó. Mày mà làm ra cái máy ấy thì tao thất nghiệp chắc – ông bạn C hiện công tác trong ngành giao thông vận tải chen vào.

- Thì nhập ngành giao thông vào ngành tao luôn. D, đang công tác trong ngành viễn thông nói luôn.

- Fax người đi được như thế thì làm sao đảm bảo an ninh chuyện xuất nhập cảnh đươc? – một ý kiến chen vào

….

Sau hàng loạt ý kiến đâm ngang như thế, ông bạn B nói khó như vậy thôi tôi không nghiên cứu nữa.

 

 

(chuyện nhảm ghi từ một buổi họp lớp)

CÁ VÀNG BÓ TAY

(Ông lão đánh cá và con cá vàng phiên bản mới)

 Ngày xửa ngày xưa…. Phần này không có gì thay đổi.

  

Điều ước thứ nhất:

Ông lão đang đói nên ước ngay một bữa ngon.

Dễ ẹt, có ngay… Ông lão ăn no rồi còn gói một gói to mang về cho bà lão. Tưởng sẽ được khen, nào ngờ…

Và ông lão dẫn vợ ra bờ biển…

 

Điều ước thứ 2:

Ăn no rồi thì ước một ngôi nhà che nắng che mưa, cả ông lão và bà lão đều thống nhất đề đạt ước nguyện. Chuyện nhỏ, có ngay!

Ông già bà già mừng đến nỗi một tuần sau mới nhớ ra, biệt thự ở thì sướng rồi nhưng không có gì chứng minh cho thiên hạ, đây là nhà của mình. Lỡ một ngày nào đó, bãi biển này có dự án lớn… Rồi đền bù giải tỏa cái thì … mất toi cái công đã tha cho mạng sống của cá vàng.

Thế là ông già bà lão lật đật chạy ra bờ biển réo gọi.

 

Điều ước thứ 3:

Nhà ngươi phải lo cho vợ chồng ta giấy hồng – giấy đỏ chứ không có nó thì biệt thự lâu đài của nhà ngươi cũng chẳng có giá trị gì. Cá vàng vâng dạ rồi bơi đi ngay…

3 ngày. Rồi 5 ngày… Rồi tuần qua, tháng lại…  

Ông bà già sốt ruột… đã nghĩ cá vàng hứa lèo. Nhưng một ngày kia, khi ông lão đang buông lưới trên bờ biển, cá vàng nổi lên mặt nước, thần sắc bơ phờ…  

Ông lão ơi, ông hãy ước một điều ước khác đi, điều gì cũng được, chứ đừng ước cái sổ hồng sổ đỏ… Cái đó, con bó tay!

ĐƠN XIN TRẢ LẠI DANH HIỆU

Kính gởi mấy anh cấp trên!

Em là Lê Thị Bửu Long, biệt danh nàng công chúa ngủ trong rừng. Em đã từng được đi vào thơ ca nhạc họa của xứ Trấn Biên mình, được ngợi ca như một biểu tượng của cái đẹp mà thiên nhiên ưu ái cho vùng đất Đồng Nai.

Nhưng mấy chục năm nay, em chỉ sống mòn trên cái danh hảo đó, đằng đẵng chờ đợi nhưng chẳng có chàng hoàng tử nào đến đánh thức em. Tuổi xuân của em ngày một héo hon. Hàng ngày ra vào chỉ gặp các ni cô và đám trẻ con lên đây sinh hoạt tập thể hoặc cắm trại…

Con nhỏ bạn em, Nguyễn Thị Suối Tiên, ban đầu, xấu như ma, nhưng nhờ các chàng đại gia cho đi bơm hút tút vá, giờ cũng thành siêu công chúa. Hàng xóm nhà nó còn có nhỏ Trần Thị Đầm Sen, ban đầu đen đúa dơ dáy nhưng rồi được các chàng tỷ phú mông má vào, giờ đây nhà nó “dập dìu tài tử giai nhân”. Biết là mấy anh đại gia, mấy chàng tỷ phú kia… cũng bị thiên hạ chê là đầu tư chụp giựt, thiếu chiều sâu. Nhưng nhờ mấy ảnh, đám bạn em có được chút tiếng tăm, bà con đổ xô đến xem mắt.

Em được tiếng là công chúa thứ thiệt, được tiếng là có văn hóa và chuyện về tương lai em được đem ra bàn bạc không biết bao hội thảo, họp hành. Nhưng cuối cùng chẳng bác nào chịu đánh thức em. Lý do lý trấu đủ cả.

Em phải chờ đợi chàng hoàng tử hào hoa nào đó đến bao giờ nữa? Em phải sống đến già với cái danh hiệu “nàng công chúa ngủ trong rừng” này đến bao giờ nữa?

Thôi thì em tính vầy, văn hóa, chiều sâu gì đó em cũng quý, nhưng cứ bắt em nằm trong rừng hoài trong khi đám bạn Nguyễn Thị Suối Tiên, Trần Thị Đầm Sen, rồi Phạm Thị Vườn Xoài, Hồ Thị Giang Điền… đang làm ăn ào ào, em chịu hổng nổi. Cho em trả lại cái danh hiệu để em hợp tác với mấy anh đại gia, để mấy ảnh “khai thác em” và em có cơ hội phục vụ bà con bình dân mình!

 

Mong lắm thay!

 

PVT (sao lục)

 

  

 

Ảnh: Hồ Long Ẩn nhìn từ núi Bửu Long

 

BIỂN ĐẢO NHÌN TỪ CHUYỆN TUYỂN SINH

Lâu nay, nhiều bài báo trong và ngoài nước đã nói đến thực trạng thiếu nhân công tay nghề cao cho ngành dầu khí, một ngành kinh tế biển chủ lực của Việt Nam. Chuyên gia dầu khí hiện nay phần lớn Việt Nam phải thuê từ nước ngoài (chủ yếu là người Nga). Nhưng không chỉ có ngành công nghiệp dầu khí của Việt Nam luôn phải đối mặt với vấn đề thiếu nguồn nhân lực có đủ kinh nghiệm và trình độ để đáp ứng số lượng giàn khoan đang tăng lên theo từng năm. Du lịch biển, ngành đang thu hút hơn 73% lượt khách du lịch quốc tế đến Việt Nam, tốc độ tăng trưởng trung bình 12,6%/năm, cũng trong tình trạng thiếu nguồn nhân lực có tay nghề…

Thế kỷ 21 đ­ược xem là “thế kỷ của đại d­ương” và Việt Nam cũng như các quốc gia có biển đều rất quan tâm đến biển đảo, coi trọng việc xây dựng chiến lựơc biển.

Việt Nam nằm trong số 10 nư­ớc trên thế giới có chỉ số cao nhất về chiều dài bờ biển (cứ 100km² thì có 1 km bờ biển), mở ra 3 hư­ớng Đông, Nam và Tây; có vùng biển và thềm lục địa rộng lớn, diện tích v­ượt quá một triệu km², lớn gấp 3 lần diện tích đất liền; có hơn 3.000 hòn đảo lớn, nhỏ, gần bờ và xa bờ, chạy suốt từ vịnh Bắc Bộ tới vịnh Thái Lan.

Trong bài “Đánh thức tiềm lực” (1982) nhà thơ Nguyễn Duy có viết:

Thuở tới trường cũng đầu trần chân đất

chữ viết loằng ngoằng củ sắn ngọn khoai

thầy giáo giảng rằng nước ta giàu lắm!

lớp lớp trẻ con cứ thế học thuộc bài

“Rừng vàng, biển bạc” Việt Nam lâu nay bao thế hệ học trò được dạy để yêu, để tự hào. Nhưng…

Từ chuyện giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo; giáo dục nhận thức về việc khai thác tài nguyên biển đến chuyện hướng nghiệp cho các em về những ngành kinh tế biển vẫn còn có khoảng cách lớn.

Chưa ai làm con tính xem các trường đại học – đặc biệt là các trường dân lập – hằng năm bỏ ra bao nhiêu tiền để PR thương hiệu trước mỗi mùa tuyển sinh. Nhưng nội dung tư vấn tuyển sinh xuất hiện trên các kênh truyền thông đại chúng hầu như ít nói đến các ngành kinh tế biển.

Các trường đại học mọc ra như nấm những năm gần đây nhưng cũng chạy theo các ngành đào tạo thời thượng.

Học sinh phổ thông cũng luôn nộp đơn ồ ạt vào các ngành thời thượng.

Và số trường đào tạo nhân lực cho các ngành kinh tế biển hiện ở Việt Nam cũng hạn chế.

Trong khi đó, theo thống kê của Hội Khoa học kỹ thuật kinh tế biển Việt Nam, từ nay đến năm 2010, cả nước cần hơn 1.000 thuyền viên, 800 thuyền trưởng, máy trưởng, thủy thủ lành nghề phục vụ trên tàu biển trong và ngoài nước. Ngoài hàng hải, nhiều lĩnh vực kinh tế biển khác cũng đang thiếu nhân lực trầm trọng nhưng số trường có đào tạo nhân lực cho ngành này còn hạn chế.

Nhu cầu lớn là vậy song đến nay, các trường đạo tạo ngành này vẫn khó khăn trong công tác tuyển sinh.

Toàn ngành du lịch hiện có khoảng 1 triệu lao động và dự báo đến năm 2015 Việt Nam cần có khoảng 2 triệu lao động, con số này khó đạt được nếu không mở rộng quy mô đào tạo.

Theo dự báo, trong nhiều năm tới, sự thiếu hụt nhân lực các ngành nghề thuộc lĩnh vực kinh tế biển vẫn còn, thậm chí ngày càng trầm trọng.

Tại hội thảo “Nhân lực kinh tế biển” diễn ra năm 2008, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông vận tải TP.HCM Trần Cảnh Vinh cũng nhận định, việc đào tạo đáp ứng kịp thời nhu cầu nhân lực chất lượng cao phục vụ cho ngành công nghiệp đóng tàu, tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ bảo vệ bờ biển, hải đảo đang là một thách thức lớn. Thực trạng trên cũng sẽ gây ảnh hưởng đến chỉ tiêu “kinh tế biển và ven biển đóng góp khoảng 53-55% tổng GDP của cả nước vào năm 2020″.

Chỉ tính riêng Tập đoàn Vinashin, hàng năm nhu cầu tuyển mới lên đến 13.000 lao động đóng tàu có tay nghề. Nhưng mỗi năm, các trường đào tạo thuộc Vinashin chỉ cung cấp được 5.500 đến 6.000 lao động.

Sinh viên tốt nghiệp các ngành học thuộc lĩnh vực kinh tế biển sẽ có nhiều cơ hội chọn lựa nghề nghiệp nhưng vì sao đầu vào của các trường vẫn thấp?

Điều dễ nhận thấy cho thực trạng này là điểm chuẩn đầu vào của các trường đào tạo các ngành nghề liên quan đến kinh tế biển vẫn ở mức vừa phải. Tại ĐH Bà Rịa – Vũng Tàu, điểm chuẩn năm 2008 của ngành Công nghệ kỹ thuật hóa học (chuyên ngành hóa dầu), khối A là 15 và khối B là 17. Điểm chuẩn Trường CĐ Hóa chất ngành Công nghệ hóa hữu cơ – dầu khí và Cơ khí hóa chất dầu khí chỉ là 10 (khối A).

Các nhà nghiên cứu sẽ lý giải thực trạng này bằng những khảo sát, đo đếm khoa học.

Nhưng, nhìn một cách cụ thể, có thể nói rằng, các em học sinh phổ thông hiện nay chỉ được giáo dục về tình yêu, lòng tự hào về biển đảo của Tổ quốc chung chung, ít được định hướng về các ngành kinh tế biển. Giáo viên, đặc biệt là giáo viên làm công tác chủ nhiệm ở trưởng THPT, không có nhiều người có thể giúp các em biết thêm những ngành đào tạo như Công nghệ hóa dầu, Dầu khí, Điều khiển tàu biển, Khai thác máy tàu biển, Bảo đảm an toàn hàng hải, Điện tàu thủy, Máy tàu thủy, Thiết kế thân tàu thủy, Đóng mới và sửa chữa tàu thủy, Xây dựng công trình thủy và thềm lục địa, Kinh tế vận tải biển, Kinh tế du lịch biển v.v…

Giáo dục cho học sinh nhận thức được vai trò của biển đảo nước ta trong việc phát triển kinh tế, ổn định an ninh chính trị vẫn còn nặng những bài học lý thuyết để các em “cứ thế học thuộc bài”, sao không chỉ cho các em thấy con đường, lối đi để thực hiện trách nhiệm với biển đảo quê hương?

 

 Một buổi tư vấn tuyển sinh (ảnh minh họa)

MUỖI HÚT MỠ

Ông bạn tôi là nhà sinh học. Hôm rồi gặp lại, nhìn thấy tôi, bạn “khen”: “Dạo này hình như phát tướng hả?”

Tôi bẽn lẽn: “Tại dạo này thu nhập thấp quá, không có tiền đi tenis với dancing, nên nó phì ra bác ạ!”.

Bạn nói ngay: “Mình đang có đề tài nghiên cứu về đột biến gien cho muỗi, để nó chỉ khoái hút mỡ thôi, không thèm hút máu nữa”

“Trời! Đề tài của bác hay quá! Nó mà xong thì kiếm tiền phải biết bác hỉ, thời buổi này khối kẻ thừa mỡ. Em cũng xin mua ít con về thả trong nhà!”

“Thế nên đang đẩy nhanh tiến độ”

“Thế bác có cái đề tài nào nghiên cứu đột biến gien cho người không?”

“Đột biến cái gien nào”

“Em làm sao mà biết nó nằm ở cái gien nào, chỉ gợi ý cho bác thôi”

“Cụ thể là?”

“Làm cho con người ngán tiền. Bác mà làm là bán được ngay cho Nhà nước đấy. nhưng nhớ trả tiền ý tưởng cho tôi.”

Bạn trầm ngâm:

“Cái này khó à nghen. Nhưng mà hay. Để tui cân nhắc”.

Bạn về, một tháng sau, gọi lại: Tui chịu. Con muỗi có mỗi một gien quy định chuyện hút máu thôi. Còn con người, gien nào cũng dính đến tiền cả. Đột biến hết có mà người biến thành muỗi mất!