Lâu nay, tôi cũng được mời tham gia khá nhiều lớp đào tạo – bồi dưỡng báo chí, từ các lớp cho sinh viên chính quy, tại chức ở đại học đến các khóa đào tạo ngắn hạn cho người làm báo ở các cơ quan báo chí do các trung tâm đào tạo thuộc VTV, VOV, Hội Nhà báo Việt Nam hay trong khuôn khổ các dự án của Bộ TTTT tổ chức. Ở từng khóa học, tôi rất coi trọng công việc chuẩn bị và luôn xác định khá kỹ mục tiêu đào tạo – bồi dưỡng dù phải dạy theo một đề cương nhà trường, nhà tổ chức vạch sẵn. Thường trong buổi lên lớp đầu tiên, tôi cố gắng lắng nghe những mong đợi, hiểu biết của từng học viên về khóa học ấy để điều chỉnh, xử lý lại những mục tiêu mình đã vạch ra (Thao tác này tôi cũng học được từ những người thầy Thụy Điển).Việc lắng nghe người học là thao tác thường xuyên trong quá trình giảng dạy. Thường tôi lồng ghép việc thu nhận các ý kiến phản hồi này trong những trò chơi có ý nghĩa rèn luyện kỹ năng báo chí. Chẳng hạn, sau mỗi buổi học/ngày học, tôi tổ chức trò chơi rèn luyện khả năng khái quát, khả năng diễn đạt, nói trước máy ghi hình bằng yêu cầu: Nếu phải đề nghị bổ sung thêm nội dung trao đổi chỉ với 1 câu về buổi học/ngày học này, bạn sẽ nói…
Có một lần, tôi tham gia khóa đào tạo giảng viên báo chí, đối tượng học viên được hiểu là những nhà báo có tay nghề vững, mục tiêu của khóa học là cung cấp những kỹ năng sư phạm cần thiết, đặc biệt là kỹ năng xây dựng chương trình một khóa đào tạo – bồi dưỡng nghiệp vụ phù hợp với tình hình thực tế tại cơ sở mình sẽ đào tạo và các nhóm kỹ năng xử lý tình huống sư phạm trong giảng dạy cho người làm báo.
Trong khóa học này, tôi cũng tổ chức nhiều trò chơi đầu giờ có ý nghĩa nghiệp vụ, dẫn dắt vào bài học. Sau khi tổ chức cho học viên những hình thức trò chơi ấy, tôi có giải thích cho họ thêm, đó là những “thủ thuật sư phạm” giúp làm nóng không khí lớp vào đầu buổi học, giúp giảng viên “đọc” được tâm trạng, suy nghĩ, thái độ của người học trong quá trình lên lớp.
Tôi còn nhớ một trong số những bài tập đó cũng là bài tập lấy ý kiến phản hồi như ví dụ trên vào đầu giờ chiều: Nếu phải đánh giá – chỉ với 1 từ - về buổi học sáng nay, bạn sẽ nói… Lớp đào tạo giảng viên ấy có 15 học viên, nên tôi nhớ rất rõ ý kiến của từng người (9 từ): Tốt, mới, tuyệt vời, thú vị, hay, được, bổ ích, hấp dẫn, hữu dụng… (người phát biểu sau tránh nói lặp lại từ người khác đã nói).
Nhưng, cuối khóa học, trong phiếu khảo sát của Ban Tổ chức lớp học, bên cạnh hầu hết các ý kiến đánh giá cao khóa học, có 1 học viên đã viết vào phiếu nhận xét rằng tôi dạy khó hiểu, toàn những điều “trìu tượng” (học viên này viết sai chính tả như thế). Xin được nói ngay, khi được Ban Tổ chức lớp học cho đọc các phiếu đánh giá – trong đó có ý kiến này, lúc đầu tôi hơi sốc. Nhưng rồi tôi cũng trấn tĩnh ngay để nghĩ xem vì sao mình thất bại. Cho đến bây giờ, tự trong thâm tâm, tôi vẫn thầm cám ơn học viên ấy.
Có điều, từ thắc mắc vì sao có một học viên thay đổi suy nghĩ trong việc đánh giá cuối khóa, tôi đọc lại bản photo phiếu đánh giá này và phát hiện ra người đó là một học viên nữ trong lớp. Cô này là một phóng viên – MC cũng thành đạt của một cơ quan báo chí TW. Tôi làm giảng viên nhưng đến từ tỉnh lẻ. Trong khóa đào tạo ngắn 5 ngày, cô này đã nghỉ học hết 2 ngày để đi du lịch Đà Lạt với gia đình, còn 1 ngày thực hành theo nhóm thì cô không tham gia. Và trong lúc đánh giá bài tập cuối khóa, tôi có phê bình cô này về chuyện chưa hòa đồng và tôn trọng những ý kiến khác biệt trong kỹ năng làm việc tập thể.
Có lẽ từ những lý do trên, cô học viên này đã có những nhận xét như thế chăng?
Tôi không chắc nhưng có một điều tôi nhận ra, việc đánh giá giảng viên, đánh giá nội dung một khóa học của học viên phụ thuộc rất nhiều vào thời điểm đánh giá.
Lại nói về khóa đào tạo giảng viên nêu trên. Do xuất phát từ suy nghĩ rằng những người học đã là những người giỏi nghề, mục tiêu của khóa học là cung cấp kỹ năng sư phạm, nhưng, trong khóa học, tôi đã phát hiện ra có rất nhiều kiến thức lý luận chung, các học viên giỏi nghề này chưa nắm chắc, hoặc có nhiều khái niệm phổ biến trong nghề, họ chưa được hiểu thống nhất nên tôi đã dành một số thời gian để củng cố lý luận. Có thể, cô học viên nói trên đã không “đọc” được ý tưởng của tôi, hoặc có thể, cô học viên ấy hiểu sai mục đích của khóa học: đây không phải là khóa “học nghề” mà là khóa “học dạy nghề”, nên những kỹ năng thực dụng thì thích, còn những kiến thức nền thì cảm thấy khô, trừu tượng.
Về phía mình, tôi tự rút ra nhiều bài học sau vụ này. Nhân gần đây báo Tuổi Trẻ có những bài báo bàn về việc sinh viên đánh giá giảng viên, kể lại câu chuyện trên, tôi muốn chia sẻ điều này: Tôi rất ủng hộ việc học viên tích cực tham gia vào quá trình giảng dạy – học tập trong từng khóa học cụ thể bằng những phản hồi tích cực, dân chủ. Tôi cũng cho rằng (và thường nói với học viên của mình), trong rất nhiều trường hợp, đi giảng dạy cũng là đi học. Và thực tế là tôi học được rất nhiều điều từ những học viên tôi đã tham gia đứng lớp. Có điều, muốn học viên thực sự tham gia đóng góp vào thành công của khóa học và đánh giá đúng nội dung học để hoàn thiện và điều chỉnh, bản thân người dẫn dắt lớp học cũng thực sự là người cho đi và tạo điều kiện tối đa cho học viên có cơ hội đóng góp tốt nhất, công bằng nhất bằng cách hiểu được mục tiêu chung.
Và, còn một điều nữa, xin đừng lạm dụng những đóng góp của học viên để bêu riếu đồng nghiệp, một chuyện cũng đã xảy ra ở nhiều nơi.
Đăng trong: CHUYỆN NGHỀ | Thẻ: tâm sự, tếu táo | 2 phản hồi »


